Scène uit het toneelstuk Voor het pensioen van de Koninklijke Schouwburg Den Haag
Thomas Bernhard: Voor het pensioen. Lezing en toneelstuk
Met Voor het pensioen (Een komedie van de Duitse ziel) schreef de Oostenrijkse auteur Thomas Bernhard (1931-1981) in 1979 zijn naar eigen zeggen beste toneelstuk. Het is een zwarte komedie over een samenleving die bespookt blijft door haar extreemrechtse verleden. Vlaams regisseur Tom Dewispelaere en universitair docent dr. Anna Seidl gaan in gesprek over de doorwerking van Bernhards werk in het heden. U ziet in de Koninklijke Schouwburg Pierre Bokma, Tiny Bertels en Katelijne Damen in een grimmig-sarcastische performance. Het stuk speelt zich af ten huize van de familie Höller op 7 oktober, de verjaardag van Heinrich Himmler, voormalig SS-leider. Rudolf Höller, ooit kampcommandant en sinds jaren gerespecteerd voorzitter van de rechtbank, gaat bijna met pensioen. Voor hem en zijn zus Vera is 7 oktober een hoogdag. Clara, hun jongere aan een rolstoel gekluisterde zuster, staat aan de zijlijn van deze viering. Ze gaat gebukt onder het gewicht van het verleden en ziet met lede ogen aan hoe haar familie de wreedheden omarmt. In het claustrofobische en incestueuze huis van de Höllers ontvouwt zich een ideologisch machtsspel. Een feest dat gaat over schuld, wrok, ontkenning en moreel verval. En over familiebanden die nooit kunnen worden verbroken.
‘Wir haben es nicht gewusst‘
Bernhard kaart in Voor het pensioen de onmacht en hypocrisie aan van het naoorlogse Duitsland tegenover het eigen naziverleden, het stilzwijgen over de oorlogsschuld. Via de onrustbarende extreemrechtse retoriek van zijn verstarde personages ventileert hij zijn walging. Tegelijk stelt Bernhard vast dat wij zelf wellicht niet veel beter zijn. Tom Dewispelaere ensceneert dit stuk niet zomaar. De concrete aanleiding is de verontrustende normalisering van een woordenschat en een gedachtegoed dat de directe erfgenaam is van het rechts-extremisme van de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw. Veel uitspraken waarvan we dachten dat die tot de marges van onze politieke cultuur verdreven waren, staan opnieuw in het centrum van het maatschappelijk debat. Thomas Bernhard geeft ons met Voor het pensioen meer dan een geschiedenisles. Het is een uitnodiging om te blijven nadenken over hoe de schaduwen van het verleden ons blijven achtervolgen in het heden. Hoever mensen gaan in hun zoektocht naar houvast.
Tom Dewispelaere is een Vlaams acteur en regisseur, die bij het grote publiek vooral bekend is van de televisieseries als Witse en Flikken en films als Borgman en Nr. 10 van Alex van Warmerdam. Als acteur en regisseur is hij verbonden aan theatergezelschap Olympique Dramatique en sinds 2022
is hij met dit gezelschap onderdeel van de collectieve artistieke leiding van het Toneelhuis (fusie van Koninklijke Schouwburg Nederland en de Blauwe Maandagcompagnie). Als begunstiger van het Genootschap Nederland-Duitsland kunt u deze voorstelling in aansluiting op de lezing van Tom de Wispelaere met € 10,- korting bezoeken, door de hieronder vermeldde te gebruiken.
Dr. Anna Seidl was als Duitse danseres tussen 1987-2007 verbonden aan Het Nationale Ballet. Zij vertolkte al snel enkele opvallende rollen en werd in 1990 bevorderd tot tweede solist en in 1994 tot eerste solist. Eerder, van 1985-1987, danste zij bij het Nationaltheater te München. Na haar danscarrière studeerde zij Germanistiek en nu is zij als universitair docent verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
*De begunstigers van het Genootschap Nederland Duitsland kunnen deze voorstelling in aansluiting op de lezing van Tom de Wispelaere met € 10,- korting bezoeken.
De bijeenkomst wordt mede mogelijk gemaakt door ONE-Dyas
_____________________________________________________________________________________
LEZING door Tom Dewispelaere:
Residentie Oostenrijkse ambassadeur
Koninginnegracht 31
Den Haag
Aanvang: 18:15 uur
Voertaal: Nederlands
Toegang: gratis na aanmelding
Aanmelding via: secretariaat@genootschapnld.nl
TONEELSTUK Voor het pensioen:
Koninklijke Schouwburg
Korte Voorhout 3
Den Haag
Aanvang: 20:00 uur
Voertaal: Nederlands
Toegang: met tickets
*Korting (alleen voor begunstigers): nld10